"Steun betuigen aan een terroristische organisatie wordt mogelijk strafbaar. Betekent dat ook geen watermeloenen meer?"

De rechtse helden van Vrijheid van Meningsuiting, willen de vrijheid van meningsuiting weer eens verbieden. Een uitstekend stuk over de antiterrorismewetgeving die er aan komt, in de Volkskrant:

"Het wordt mogelijk strafbaar om steun te betuigen aan een terroristische organisatie. De komende tijd buigt de Tweede Kamer zich over een wetsvoorstel met dat doel. Maar wie bepaalt eigenlijk wie een terrorist is, en wat is een steunbetuiging?

In augustus vorig jaar stapte Liesbeth Hondelink in Amsterdam op de trein naar Londen, nam de metro naar Parliament Square en ging daar samen met zo’n vijfhonderd anderen op een grasveldje zitten, vlak naast de standbeelden van de historische verzetshelden Mahatma Gandhi en Millicent Fawcett.

‘Op het moment dat de Big Ben het hele uur sloeg, haalden we allemaal tegelijk een wit papier uit onze tassen’, vertelt Hondelink (32) in een Leids koffietentje. Iedereen schreef er dezelfde tekst op: ‘Ik verzet me tegen genocide, ik steun Palestine Action.’ Zwijgend hielden ze de papieren omhoog, tot ze een voor een werden opgepakt en afgevoerd. ‘Ik word nu vervolgd wegens terrorisme.’

Sinds de Britse regering Palestine Action in juni vorig jaar als terroristische organisatie bestempelde, zijn bijna drieduizend mensen gearresteerd omdat ze op een soortgelijke manier hun steun betuigden. ‘Ik heb op school geleerd dat terroristen slecht zijn’, zegt Hondelink. Ze lacht: ‘Maar sinds een medeterrorist van in de zeventig zei dat ze haar breiwerkje was verloren in de arrestantenbus, kijk ik heel anders naar die term.’

Liesbeth Hondelink: ‘Juist als zorgverlener kan ik niet zwijgen bij zoveel onrecht.’ foto Kiki Groot

## Wetsvoorstel terrorisme

De daad waar Hondelink in het Verenigd Koninkrijk voor wordt vervolgd, is in Nederland niet strafbaar. Nog niet. Een wetsvoorstel waar de Tweede Kamer zich de komende tijd over buigt, brengt daar waarschijnlijk verandering in. Wie dan in het openbaar steun betuigt aan een organisatie die op Nederlandse of [Europese](kennisbankterrorisme.nctv.nl/o…) terrorismelijsten staat, kan tot 2 jaar cel krijgen.

Op die lijsten staat één extreemrechtse organisatie, het Amerikaanse The Base. Verder worden ze grotendeels bevolkt door jihadistische en Palestijnse organisaties, zoals Al Qaida, Islamitische Staat en Hamas. Wie straks met een T-shirt met het logo van The Base naar de supermarkt gaat, is strafbaar. Hetzelfde geldt voor iemand die op een demonstratie met een IS-vlag zwaait, of volgers op Instagram probeert te enthousiasmeren voor de Colombiaanse guerrillabeweging ELN.

Onduidelijker wordt het bij symbolen waar geen overeenstemming over is. VVD-leider Dilan Yesilgöz beschouwt bijvoorbeeld de watermeloen als ‘een symbool voor de steun aan Hamas’, zo zei ze in 2024 in de Tweede Kamer, nadat Esther Ouwehand (PvdD) had aangekondigd stukjes van het fruit uit te gaan delen aan collega’s. Ouwehand ziet de watermeloen als ‘uiting van solidariteit met de Palestijnen’.

Naast het openlijk betuigen van steun verbiedt de wet ook het verheerlijken van terroristische daden waar een levenslange straf op staat, en het verspreiden van lovende teksten, foto’s of video’s van bijvoorbeeld aanslagen of onthoofdingen. Dat is overigens in veel gevallen nu ook al strafbaar, het valt dan onder haatzaaien, aanzetten tot geweld of opruiing.

## Inbreuk op vrijheden

De ingrijpendste verandering zit dus in het verbod op ‘steun betuigen’. Mensenrechtenorganisaties, beschermers van de vrije pers maar ook terrorismedeskundigen maken zich zorgen om de inbreuk op vrijheden. Activisten vrezen dat de wet zal worden gebruikt om hun de mond te snoeren. Ook omdat sommige politici staan te popelen om de Nederlandse terrorismelijst langer te maken.

Plaatsing op die lijst gaat niet zomaar, er moeten concrete aanwijzingen zijn dat een organisatie terroristische daden pleegt, financiert of anderszins faciliteert. Maar de politieke druk is groot. Vorig jaar werd een motie aangenomen om de antifascistische beweging Antifa op de lijst te plaatsen. Afgelopen dinsdag stemde een Kamermeerderheid voor een AIVD-onderzoek naar klimaatbeweging Extinction Rebellion.

In 2005 deed toenmalig CDA-minister Piet Hein Donner een eerste poging om verheerlijking strafbaar te stellen, nadat mensen zich lovend hadden uitgelaten over de moord op Theo van Gogh. Het voorstel strandde na kritiek van de Raad van State. Tijdens de hoogtijdagen van IS laaide de discussie opnieuw op, maar toenmalig minister van Justitie Ivo Opstelten (VVD) zei in 2014 dat hij zo’n strafbaarstelling te veel vond aanschurken tegen een ‘gedachtepolitie’.

## Democratie beschermen

In 2016 kwam Mona Keijzer (toen CDA) met een nieuw voorstel. Dat lag jaren op de plank tot de huidige VVD-minister van Justitie David van Weel het in juni naar de Kamer stuurde. De wet is op een aantal punten specifieker gemaakt, waardoor eerdere bezwaren deels zijn weggenomen. De AIVD waarschuwt voor de snelle verspreiding van zowel jihadistische als rechts-extremistische content op platforms als TikTok, waardoor steeds meer jongeren ermee in aanraking komen. Bijvoorbeeld video’s van aanslagen en executies. ‘We moeten onze democratie beschermen door hier paal en perk aan te stellen’, zei Van Weel in juni.

Het ziet ernaar uit dat de wet op een rechtse meerderheid kan rekenen. ‘Er zit nu een lacune in onze wetgeving’, zegt CDA-Kamerlid Jeltje Straatman, partijwoordvoerder op dit dossier en voorstander van de wet. ‘Op een klimaatmars deze maand droeg iemand een bordje met ‘hup Hamas’. Dat soort uitingen horen niet in de openbaarheid.’

De gedachte achter de wet is dat het verbod de kans op radicalisering en terroristisch geweld verkleint. Terrorismedeskundige Tanya Mehra, verbonden aan het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) in Den Haag zet daar vraagtekens bij: ‘In zowel het Verenigd Koninkrijk als in Frankrijk bestaan soortgelijke wetten al heel lang. Dat heeft niet geleid tot een lagere terreurdreiging, wel tot meer discussie en polarisatie.’

Tegelijkertijd heeft de wet verstrekkende gevolgen op het gebied van burgerrechten. ‘Het koppelt strafbaarheid steeds meer los van het plegen van geweld of het opzettelijk daartoe oproepen. We schuiven op naar het strafbaar stellen van extreme ideeën’, zegt Mehra. ‘Het is daarnaast een beperking van de vrijheid van meningsuiting en het recht op vreedzaam demonstreren. Waar dat toe kan leiden, laten de arrestaties in het Verenigd Koninkrijk zien.’

## Wat terrorisme is

Palestine Action (PA) is in 2020 opgericht en beschrijft zichzelf als ‘een beweging die zich inzet om de wereldwijde medeplichtigheid aan Israëls genocidale apartheidsregime te beëindigen’. PA zegt ‘ontwrichtende tactieken’ te gebruiken tegen doelwitten die wapens of militaire steun leveren aan Israël.

Acties variëren van graffiti spuiten tot schade toebrengen aan materieel. In 2024 viel daarbij een gewonde. Activisten drongen toen een vestiging van het Israëlische wapenbedrijf Elbit Systems binnen om drones te vernietigen. Een van hen sloeg met zijn moker een politieagent, waardoor die haar rug brak. Hij kreeg ruim 7 jaar gevangenisstraf.

Later, in juni vorig jaar, drongen PA-activisten een Britse luchtmachtbasis binnen. Ze bespoten onder meer twee vliegtuigen met rode verf uit protest tegen de [spionagevluchten](theguardian.com/politics/2025/…) die de luchtmacht in samenspraak met Israël uitvoert boven Gaza. Volgens de autoriteiten bedroeg de schade ruim 8 miljoen euro. Na deze actie besloot de regering de groep op de lijst van terroristische organisaties te plaatsen.

De hongersnood in Gaza was op dat moment op een hoogtepunt, honderden wanhopige Gazanen waren in de weken ervoor neergeschoten door Israëlische militairen terwijl ze op weg waren naar voedseluitdeelpunten. ‘Ik heb nooit deelgenomen aan acties van Palestine Action’, zegt Hondelink. ‘Maar ik begrijp waarom ze het doen. Volgens het internationaal recht zijn landen verplicht er alles aan te doen om genocide te voorkomen. Palestine Action doet wat onze regeringen nalaten.’

Daarom voelde ze zich geroepen om haar steun te uiten. ‘Natuurlijk wil ik niet naar de gevangenis’, zegt ze op kalme toon. ‘Maar ik werk in de zorg. Collega-hulpverleners moeten in Gaza zonder verdoving ledematen amputeren. Ze peuteren bomscherven uit de hersenen van kinderen.’ Hondelink kijkt naar buiten en neemt een slok van haar cappuccino. ‘Juist als zorgverlener kan ik niet zwijgen bij zoveel onrecht.’

## Opgerekte definitie

De mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties [tikte het VK op de vingers](ohchr.org/en/press-releases/20…) vanwege oneigenlijk gebruik van terrorismewetgeving. De definitie van terrorisme zou te ver worden opgerekt. PA vocht plaatsing op de lijst aan bij de rechter. De organisatie kreeg aanvankelijk gelijk, maar verloor het hoger beroep. In november moet het hooggerechtshof definitief uitsluitsel geven.

‘Het probleem is dat er geen internationale overeenstemming is over de definitie van terrorisme’, zegt Willemijn Verkoren, terrorismedeskundige en universitair hoofddocent conflictstudies en internationale betrekkingen aan de Radboud Universiteit. ‘Landen zijn bang dat hun eigen daden of groepen die zij steunen door zo’n definitie als terroristisch te boek komen te staan.’

In de meeste definities komen wel een aantal dezelfde aspecten terug. Terrorisme is geweld tegen mensen of objecten met als doel een politieke of ideologische boodschap over te brengen. ‘Een gewelddadig communicatiemiddel’, zegt Verkoren. ‘Meestal bedoeld om angst te zaaien onder burgers.’

## Wie een terrorist is

En wie bepaalt wie een terrorist is? ‘Wie voor de een een terrorist is, is voor de ander een vrijheidsstrijder’, schreef de Britse auteur Gerald Seymour al in 1975 in *Harry’s Game*, zijn boek over ‘de Troubles’, een bloedige periode waarin het Ierse Republikeinse Leger (IRA) vocht voor eenwording van Ierland en Noord-Ierland.

Een jaar eerder sprak de leider van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO) Yasser Arafat de VN toe met een vergelijkbare boodschap: ‘Het verschil tussen een revolutionair en een terrorist ligt in de reden waarvoor ze vechten. Wie voor de goede zaak staat, en vecht voor vrijheid en de bevrijding van zijn land (...), kan onmogelijk een terrorist worden genoemd.’ De bloedige Palestijnse aanslagen tijdens de Olympische Spelen in München lagen toen nog vers in het geheugen.

Verkoren haalt de citaten aan in haar boek *Terrorism* – *A New Introduction.* Ze zet in dat boek uiteen hoe de discussie over (de strijd tegen) terrorisme altijd politiek gekleurd is geweest. ‘In een conflict maken ook staten gebruik van terroristisch geweld. Maar bij het maken van beleid gaat het daar doorgaans niet over.’

Verkoren vindt terrorismelijsten problematisch omdat ze complete organisaties als terroristisch bestempelen. ‘Terrorisme is vaak een van de methoden die organisaties gebruiken om hun doel te bereiken.’ Als voorbeeld noemt ze het Libanese Hezbollah: de militaire tak pleegt terreurdaden, maar er is ook een politieke partij, er zijn ziekenhuizen en sociale programma’s.

Nederland heeft Hezbollah als geheel op de terrorismelijst gezet. ‘Door een organisatie te reduceren tot het terroristische geweld doe je geen recht aan de gelaagde context en het feit dat lang niet alle leden geweld gebruiken. Dat Hezbollah opereert binnen een conflict waarin ook de tegenpartij extreem geweld gebruikt, verdwijnt zo bovendien buiten beeld.’

## Strategie van machthebbers

Die eenzijdige focus op terrorisme is van oudsher de strategie van machthebbers. ‘Regeringen bestempelen hun oppositie te pas en te onpas als terroristen. Daarmee kunnen zij worden gedehumaniseerd en weggezet als het ultieme kwaad’, aldus Verkoren. ‘Dat frame negeert de onderliggende politieke oorzaken van een conflict en legitimeert een keihard optreden.’

Dat gebeurde al in de koloniale tijd, toen onafhankelijkheidsstrijders in verweer kwamen tegen de onderdrukking door Europese machthebbers. In de moederlanden werden de subversievelingen als ‘terroristen’ bestempeld en neergezet als bloeddorstige barbaren, tegenover de ‘beschaafde’ westerse machthebbers.

Ook onafhankelijkheidsstrijders in wat toen nog Nederlands-Indië heette, werden terroristen genoemd. Niet verwonderlijk, gezien de slachtpartijen die radicale groeperingen aanrichtten onder burgers. Maar het geweld aan Nederlandse zijde was minstens zo extreem. Toen Soekarno in 1945 de onafhankelijkheid uitriep, noemde Nederland dit een ‘terroristische daad’.

## Mogelijke sympathisanten

Dat niet alleen geweldplegers als terroristen worden gezien, maar ook hun mogelijke aanhangers, is van alle tijden. Tijdens de Koude Oorlog was Latijns-Amerika toneel van linkse guerrillabewegingen die terroristisch geweld gebruikten in hun strijd tegen de door de VS gesteunde dictatoriale regimes. In reactie werden niet alleen daders, maar ook mensen die mogelijk sympathie koesterden gemarteld en opgesloten.

Ook Duitsland trad hard op na terroristische aanslagen van de radicaal-linkse Rote Armee Fraktion (RAF), om te voorkomen dat mensen met ‘staatsgevaarlijke sympathieën’ het overheidsapparaat betraden. De veiligheidsdienst lichtte in de jaren zeventig honderdduizenden sollicitanten door die als ambtenaar aan de slag wilden. Zittende ambtenaren met al te linkse opvattingen kregen ontslag.

Wie een vrijheidsstrijder is en wie een terrorist, verandert soms met de tijd. De Braziliaanse Dilma Rousseff werd vervolgd en gemarteld wegens terrorisme toen zij als jonge vrouw streed tegen de militaire dictatuur in haar land. Toen ze in 2014 president werd, stond ze als vrijheidsstrijder te boek. Rousseffs opvolger, de extreemrechtse Jair Bolsonaro, noemde Rousseff en anderen die zich tegen de dictatuur hadden verzet weer terroristen. Hij bejubelde de kolonel die Rousseff had gemarteld.

Duitsers fusilleerden leden van het Nederlandse verzet vanwege terrorisme, na de oorlog werden diezelfde verzetsstrijders als helden vereerd. Het Zuid-Afrikaanse ANC stond in westerse landen te boek als een terroristische organisatie vanwege de gewelddadige strijd tegen het apartheidsregime. Leider Nelson Mandela stond nog tot 2008 op de Amerikaanse terroristenlijst, jaren nadat hij de Nobelprijs voor de Vrede had ontvangen.

## Journalisten en docenten

Het wetsvoorstel dat komende tijd in de Kamer wordt besproken, doet ook bij persvrijheidsorganisaties alarmbellen rinkelen. In de memorie van toelichting staat weliswaar dat journalisten en leraren niet in hun werk belemmerd zullen worden (het moet mogelijk blijven om tijdens een college het logo van Hamas te laten zien, of in een nieuwsprogramma beelden van een aanslag te tonen), in de wettekst zelf staat dat niet expliciet vermeld.

Daarin staat alleen dat steun strafbaar is als het is bedoeld om ‘te bevorderen dat anderen het oogmerk van die organisatie om terroristische misdrijven te plegen delen’. De vraag is wat dat in de praktijk betekent. Wat als een krant iemand aan het woord laat die begrip toont voor de terroristische aanslag op een moskee in Christchurch? Of wanneer een docent in een college uitlegt dat er decennialange onderdrukking aan 7 oktober 2023 voorafging? Is dat strafbaar?

## Mogelijke zelfcensuur

‘Een memorie van toelichting is een belangrijke richtlijn voor rechters, maar de inhoud is niet bindend’, zegt Jasmijn de Zeeuw, jurist bij persvrijheidsorganisatie Free Press Unlimited, die in dit dossier samen optrekt met onder meer de journalistenvakbond NVJ. ‘En Van Weel kan een bepaalde bedoeling hebben met de wet, maar we weten niet hoe zijn opvolgers daarnaar kijken.’

De Zeeuw ziet wat soortgelijke wetten in andere Europese landen teweegbrengen. Zo werd in Spanje filmmaker Alex García vervolgd [(en vrijgesproken](poderjudicial.es/cgpj/en/Judic…)) omdat hij in een documentaire veroordeelde terroristen aan het woord liet. Zulke wetten leiden tot zelfcensuur, hoort De Zeeuw van partnerorganisaties. ‘Media mijden bepaalde onderwerpen en betrokkenen durven niet geïnterviewd te worden uit angst voor vervolging.’ In Engeland zijn [invallen](ifj.org/media-centre/news/deta…) geweest bij journalisten thuis. ‘Dat heeft een afschrikwekkend effect.’

CDA’er Straatman erkent dat voor journalisten een grijs gebied ontstaat: ‘Dat gebeurt bij iedere nieuwe regel. De jurisprudentie zal in de praktijk uitwijzen hoe de grens wordt getrokken.’ Maar volgens De Zeeuw gaat het niet alleen om de vraag of er uiteindelijk een veroordeling komt. ‘Media zullen met veel meer aangiftes te maken krijgen’, verwacht ze. ‘Juridische procedures kunnen jaren slepen en zijn daarmee een effectief middel om journalisten onder druk te zetten. Dat is een hoge prijs voor een wet waarvan de noodzaak ontbreekt.’

Want terrorismedeskundigen betwijfelen het nut. ‘Het is onduidelijk waarom deze nieuwe wet nodig is’, zegt ook Tanya Mehra van het ICCT. ‘Radicale content op internet is absoluut een probleem, maar om dat te bestrijden kun je beter de platforms aanpakken waarop dit wordt verspreid.’

## Radicale content online

Als het gaat om normeren, is het effectiever om in gesprek te gaan met ouders en scholen, vindt ze. ‘Veel radicale content online wordt dusdanig verpakt dat het niet direct als terroristisch herkenbaar is. Daar doe je met deze wet niets tegen.’ Ook de AIVD schrijft daarover in het vorig jaar verschenen rapport [*Een web van haat*](aivd.nl/documenten/2025/04/03/…). Jihadisten gebruiken bijvoorbeeld het woord ‘cake’ als synoniem voor bom. Rechts-extremisten schrijven ‘let’s kill kebabs’ als ze het doden van moslims bedoelen.

Mehra pleit ervoor om scherper te zijn op opruiing, haatzaaien en aanzetten tot geweld; gedragingen die nu al strafbaar zijn. Politieke partijen zouden daarbij ook kritisch naar zichzelf moeten kijken. ‘Steeds vaker worden racistische complottheorieën over bijvoorbeeld omvolking openlijk gebezigd door bepaalde politici. Dat draagt bij aan de normalisering van rechts-extremistisch gedachtegoed.’

## Anderhalf jaar cel

Liesbeth Hondelink heeft na die eerste keer vorig jaar nog twee keer deelgenomen aan vreedzame solidariteitsdemonstraties voor Palestine Action in het VK. Alle keren werd ze opgepakt, ze kan 1,5 jaar cel krijgen.

Toen ze deze zomer naar Londen ging voor een weekendje weg, werd ze bij aankomst in de boeien geslagen door de politie. Na een nachtje cel mocht ze weer gaan. ‘Kennelijk sloeg het systeem aan op mijn naam’, concludeert ze droogjes. Hondelink vindt het moeilijk te verkroppen dat ‘kosten noch moeite worden gespaard om terrorismewetten te handhaven, terwijl de handhaving van milieuwetten en internationaal recht tekortschiet’.

Haar rechtszaak is al een paar keer uitgesteld, het lijkt erop dat eerst de uitspraak van het hooggerechtshof wordt afgewacht. ‘Als blijkt dat Palestine Action onterecht op de lijst is gezet, komen al onze zaken te vervallen.’ Hondelink vreest dat de wet die nu in Nederland in de maak is, ook zal worden gebruikt om activisten de mond te snoeren. ‘Ik denk niet dat het tot minder verzet zal leiden’, zegt ze. ‘In Engeland heeft Palestine Action nu meer steun dan ooit.’"

*Marjolein van de Water is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over asiel, migratie en de multiculturele samenleving.*
*Gepubliceerd op 26 september 2026*

volkskrant.nl/binnenland/steun…